{"id":1818,"date":"2019-06-24T11:45:59","date_gmt":"2019-06-24T11:45:59","guid":{"rendered":"https:\/\/www.garabide.eus\/blogak\/allartean\/?p=1818"},"modified":"2021-04-12T06:50:38","modified_gmt":"2021-04-12T06:50:38","slug":"hirien-soziolinguistika-hirietan-lehentasunak-non","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.garabide.eus\/blogak\/allartean\/2019\/06\/24\/hirien-soziolinguistika-hirietan-lehentasunak-non\/","title":{"rendered":"Hirien soziolinguistika: hirian, lehentasunak non"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"https:\/\/www.garabide.eus\/blogak\/allartean\/wp-content\/uploads\/sites\/4\/2019\/06\/2Vitoria_-_distrito_de_Zabalgana_barrio_de_Mariturri_28.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-medium wp-image-1899 alignnone\" src=\"https:\/\/www.garabide.eus\/blogak\/allartean\/wp-content\/uploads\/sites\/4\/2019\/06\/2Vitoria_-_distrito_de_Zabalgana_barrio_de_Mariturri_28-300x140.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"140\" srcset=\"https:\/\/www.garabide.eus\/blogak\/allartean\/wp-content\/uploads\/sites\/4\/2019\/06\/2Vitoria_-_distrito_de_Zabalgana_barrio_de_Mariturri_28-300x140.jpg 300w, https:\/\/www.garabide.eus\/blogak\/allartean\/wp-content\/uploads\/sites\/4\/2019\/06\/2Vitoria_-_distrito_de_Zabalgana_barrio_de_Mariturri_28.jpg 400w\" sizes=\"(max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a><\/p>\n<p>Oso ezaguna ez bada ere, Mikel Zalbidek lan interesgarria egina du Fishmanen <strong>BAEN<\/strong> eskalaren inguruan (belaunen arteko etenaren neurria). Gogoratzen duzue, ezta? Fishmanek 8 mailadun eskala bat proposatu zuen, handitik txikira, hizkuntza minorizatuaren dislokazio maila ezberdinak deskribatzeko:<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.garabide.eus\/blogak\/allartean\/wp-content\/uploads\/sites\/4\/2019\/06\/gids.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-1893 size-full\" src=\"https:\/\/www.garabide.eus\/blogak\/allartean\/wp-content\/uploads\/sites\/4\/2019\/06\/gids.jpg\" alt=\"\" width=\"740\" height=\"311\" srcset=\"https:\/\/www.garabide.eus\/blogak\/allartean\/wp-content\/uploads\/sites\/4\/2019\/06\/gids.jpg 740w, https:\/\/www.garabide.eus\/blogak\/allartean\/wp-content\/uploads\/sites\/4\/2019\/06\/gids-300x126.jpg 300w, https:\/\/www.garabide.eus\/blogak\/allartean\/wp-content\/uploads\/sites\/4\/2019\/06\/gids-500x210.jpg 500w\" sizes=\"(max-width: 740px) 100vw, 740px\" \/><\/a><\/p>\n<p>Zalbidek <strong>6. mailan jartzen du fokoa<\/strong>. Bere ustez, hor dago erronka. Halere, uste du eskala ezin dela era linealean ulertu. Ziur aski, orain eta hemen (Euskal Herrian), urrats guztiak batera ematen ari direla dio: oso litekeena da leku batean 2. mailatik oso gertu egotea (herri arnasgune euskaldunetan, esate baterako) eta beste batean, 7.ean egotea (Iparraldeko hainbat herritan, akaso).<\/p>\n<p>Zalbidek, Fishmanen eredutik abiatuta, 14 atal dituen eredu bat proposatu du. <strong>OEDA<\/strong> deitu dio: <strong>Euskararen Osasun Diagnostikorako Aplikazioa<\/strong>. Han, Fishmanen 6. urrats horren baitan <strong>azpi-eskala<\/strong> bat proposatu du, Euskal Herrian ematen diren fenomenoak hobeto atzemateko:<\/p>\n<ul>\n<li><strong>(BZ-6a):<\/strong> herritarren eguneroko jardun arrunta euskaraz da, hitzez<\/li>\n<li><strong>(BZ-6b):<\/strong> herritar gehienen eguneroko jardun arrunta euskaraz da; baina hainbat herritarrek erdaraz egiten du.<\/li>\n<li><strong>(BZ-6c):<\/strong> hainbat herritarrek euskaraz egiten du sarri eguneroko jardun arruntean; zenbaitek bietara; hainbatek erdaraz.<\/li>\n<li><strong>(BZ-6d):<\/strong> herritar gehienek erdaraz egiten dute; hainbat herritarrek euskaraz egiten du etxean, lagunartean eta, hainbatetan, kalean.<\/li>\n<li><strong>(BZ-6e):<\/strong> herritar gehien-gehienek erdaraz egiten dute; batzuek euskaraz edo bietara egiten dute etxean eta lagunartean, gainerakoan erdaraz.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Haren esanetan:<\/p>\n<blockquote><p>&#8220;Euskal hiztun <strong>gehienok ez gara arnasguneetan bizi<\/strong>; (BZ-6c)ko ingurumen zabalagoetan ere ez. Hiriburuetan eta herriburu nagusietan bizi gara gehienok: (BZ-6d)ko ingurumenetan batzuk (demagun Donostian eta bere gerri-bueltan: Irundik Andoaina doan konurbazio gehiena), (BZ6e)koan besteak (tartean Bilbo-Iru\u00f1a-Gasteiz-Baiona). Bertan jaiotako euskal hiztunen eta bizi izatera etorritako euskaldunen bilgune ditugu lekuok. <strong>Gutxi-asko erdal-giroan murgil eginik bizi gara bertako gehienok<\/strong>.<\/p><\/blockquote>\n<p>Bere ustez, erdara nagusi den hirietan [(BZ-6d) eta (BZ-6e)] euskal giro arrunta berreskuratzen saiatzea da erronka. Hau da: (BZ-6d) (BZ-6e) \u21d2 (BZ-6b) (BZ-6c). Oso-oso lan zaila da hori, bere esanetan:<\/p>\n<blockquote><p>&#8220;Erdara nagusi (askotan jaun eta jabe) den ingurumenotan euskarazko hiztun-taldeak edota harreman-sareak eratzea eskatzen du horrek, lehendik bizirik daudenak mantentzeaz gainera. Nola egin hori? Aurreko atalean azaldu den <strong>bide batezko euskalgintzaz<\/strong> edo bide batezko hizkuntza-plangintzaz baliatu behar da hemen ere. Euskarazko zerbitzu-eskaintza eratu behar da hor ere, halakorik nahi edo behar duten euskaldunentzat. Goitik beherako plangintza instituzionalak dagoeneko eskaintzen dituen euskarazko eskolatze- eta alfabetatze-aukera ugariez gainera, eta behetik gorako perspektiban seguruenik, <strong>euskaldun-jendearen arteko harreman-sare informalak eratu, zabaldu, indartu eta bizirik<\/strong> mantendu behar dira.<\/p>\n<p><strong>Auzo-laguntzan<\/strong> oinarrituriko formulazioa dugu, horretarako, hoberena: euskaldun-jendeak behar dituen<strong> zerbitzu normalak euskaraz eratu<\/strong> eta \u201cD eredu\u201d moduan eskaintzea. Herritarren benetako beharrei erantzuteaz gainera, \u201cbide batez\u201d alegia, esparru informal-intimoetan euskarazko jarduna indartzeko eta zabaltzeko neurri egokia da hori. Izugarri lan delikatua da: arras delikatua baina, kreatibo-modernoa eta, bere aje guztiekin, askogatik emankorrena.&#8221;<\/p><\/blockquote>\n<p>Gaizki ulertu\/interpretatu ez badut, ideia interesgarriak iradokitzen ditu Zalbidek:<\/p>\n<ul>\n<li>Hizkuntza biziberritzearen ikuspegitik, <strong>hiriek behar berezituak dituzte<\/strong>: batzuk hiri bakoitzaren egoera soziolinguistikotik datozkio, baina beste batzuk hirien berezko izeratik eta egituratik, agian. <strong>Hirien Soziolinguistikarekin<\/strong> edo <strong>Soziolinguistika Urbanoarekin<\/strong> dute zerikusia.<\/li>\n<li>Hirietan euskaldun ugari izanik baina \u2014sarritan\u2014 sakabanatuak, beste inon baino beharrezkoagoa da euskara erabiltzeko aukera estrukturalak sortzea: <strong>euskaraz funtzionatuko duten espazioak eta harreman-sareak<\/strong>, alegia.<\/li>\n<li>Horrek gainditu egiten ditu &#8220;ohiko&#8221; euskalgintzaren mugak. Gainditu? <strong>Agian &#8220;zabaldu&#8221; esan beharko genuke<\/strong>. Zalbidek berak teorizatu zuen <strong>&#8220;berariazko euskalgintza&#8221;<\/strong> eta<strong> &#8220;bidez batezko euskalgintza&#8221;<\/strong> zer diren. @garagoikoa blogean ederki azalduta dago: <a href=\"https:\/\/www.argia.eus\/blogak\/txerra-rodriguez\/2014\/09\/25\/bide-batezko-euskalgintza\/\">https:\/\/www.argia.eus\/blogak\/txerra-rodriguez\/2014\/09\/25\/bide-batezko-euskalgintza\/<\/a>. Horixe da, beraz, proposamena: administraziotik eta euskalgintzatik harago, <strong>gizarte eremu anitzetan diharduten entitateek iniziatiba eta protagonismoa hartzea.<\/strong><\/li>\n<\/ul>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Oso ezaguna ez bada ere, Mikel Zalbidek lan interesgarria egina du Fishmanen BAEN eskalaren inguruan (belaunen arteko etenaren neurria). Gogoratzen duzue, ezta? Fishmanek 8 mailadun eskala bat proposatu zuen, handitik txikira, hizkuntza minorizatuaren dislokazio maila ezberdinak deskribatzeko: Zalbidek 6. mailan &hellip; <a href=\"https:\/\/www.garabide.eus\/blogak\/allartean\/2019\/06\/24\/hirien-soziolinguistika-hirietan-lehentasunak-non\/\">Jarraitu irakurtzen <span class=\"meta-nav\">&rarr;<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[37,33],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.garabide.eus\/blogak\/allartean\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1818"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.garabide.eus\/blogak\/allartean\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.garabide.eus\/blogak\/allartean\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.garabide.eus\/blogak\/allartean\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.garabide.eus\/blogak\/allartean\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1818"}],"version-history":[{"count":12,"href":"https:\/\/www.garabide.eus\/blogak\/allartean\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1818\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2521,"href":"https:\/\/www.garabide.eus\/blogak\/allartean\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1818\/revisions\/2521"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.garabide.eus\/blogak\/allartean\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1818"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.garabide.eus\/blogak\/allartean\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1818"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.garabide.eus\/blogak\/allartean\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1818"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}