{"id":1488,"date":"2018-12-28T07:32:18","date_gmt":"2018-12-28T07:32:18","guid":{"rendered":"https:\/\/www.garabide.eus\/blogak\/allartean\/?p=1488"},"modified":"2022-02-22T06:51:14","modified_gmt":"2022-02-22T06:51:14","slug":"denbora-denbora-denbora","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.garabide.eus\/blogak\/allartean\/2018\/12\/28\/denbora-denbora-denbora\/","title":{"rendered":"Denbora"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/code><\/p>\n

BAGA<\/span><\/strong><\/p>\n

Ez dakit zergatik, baina hauxe dut Benito Lertxundiren abestien artean gogokoenetako bat:<\/p>\n

Denborak aldatzen dira
\ndenborak aldatzen doaz<\/strong>
\ndenboragileak ari dira
\ndenbora berria prestatzen;
\neta zu, jadanik,
\nhezituta zaude
\nzure denboraren ariketarako
\ngizalege berrien baitan
\nsinismen lausoz.<\/p>\n

Benito Lertxundi – Denborak<\/em><\/a><\/p>\n

BIGA<\/strong><\/span><\/p>\n

Zapatistek, Lacandonako oihanean: “ez dugu presarik, urrun iritsi nahi dugu-eta”.<\/em><\/strong> Gurean kontrara esan genezake: “arrapaladan doa dena, baina ezer ez da mugitzen”.<\/strong> <\/em>Edo agian bai, nik-zer-dakit-ta!<\/p>\n

HIGA<\/strong><\/span><\/p>\n

Irakurri dut hiru azelerazio<\/strong> bizi ditugula egungo denboran: azelerazio teknologikoa<\/strong>, azelerazio soziala<\/strong>, eta bizitzaren azelerazioa<\/strong>.<\/p>\n

Paradoxikoa<\/strong> da. Azelerazio teknologikoak gauzak arinago egitea ekarri du. Horrek denbora askatu behar zuen, eta denbora ugaritu. Denbora inoiz baino urriagoa da, ordea.<\/strong> Azelerazio sozialak gero eta gauza gehiago egitera eramaten gaitu. Ezin gara gelditu. Gero eta exigenteagoak diren espektatiba sozialak ase<\/strong> behar ditugu: produktiboak izan, bidaiatu, hizkuntzak ikasi, “esperientziak” bizi.<\/p>\n

LAGA<\/strong><\/span><\/p>\n

Imaginatzen duzue Leonard Coheren <\/strong>ahots sarkorra euskaraz?<\/p>\n

Azkar iritsi nahi duzu zuk
\nAzkena izan nahi dut nik
\nZuretzat azkar amaitu behar da
\nNik, ordea, irautea nahi dut
\nEz da zaharra naizelako
\ngeldotasuna maite izan dut, betidanik
\nHirira itzuli nahi duzu?
\nJoan zaitez; utz nazazu.
\nEta inork nitaz galdetzen badizu
\nesaiozu hemen nagoela, abiadura geldotu nahian…<\/p>\n

Leonard Cohen – Slow<\/a><\/em><\/p>\n

BOGA<\/strong><\/span><\/p>\n

Bizitzaren azelerazioaren baitan, gero eta gutxiago lo egiten dugula irakurri dut. Ikerketen arabera lo-denbora batez beste bi orduz txikitu da XIX mendetik hona<\/strong>\u00a0eta ordu erdiz 70eko hamarkadatik hona.<\/p>\n

Max Richter konpositoreak \u00absleep\u00bb <\/strong><\/em>izeneko lan bat konposatu du, lo egiten eta amets egiten laguntzeko, bere esanetan. Merezi du zatitxo batzuk entzutea. Arazoa da oso-osorik entzun nahi izanez gero, zortzi ordu luze irauten duela. Nork ditu zortzi ordu jarraian, lo egiteko nahiz musika entzuteko?<\/strong><\/p>\n

Max Richter – Sleep<\/a><\/em><\/p>\n

SEGA<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

MIT institutuan (Massachusetts Institute of Technology) U teoria<\/strong> landu duen taldeak presencing<\/strong> <\/em>kontzeptua erabiltzen du: presence + sensing.<\/strong><\/p>\n

Orainean egoten jakitea da\u00a0 presentzia. Horixe da U teoriaren proposamena. Orainarekin konektatu eta sentitu<\/strong>, lehenik, iraganetik zer behar dugun joaten utzi; alegia, egin izan dugunetik eta egiten dugunetik zer dagoen jada agortua, eta zerk ez gaituen jada asetzen. Ondoren, egoera horretatik bertatik, jada sortzen ari den etorkizuna sentitu<\/strong> behar da (etorkizun emergentea<\/strong> <\/em>deitzen diote) eta handik ekin planifikatzeari. Etorkizunetik ikastea proposatzen dute, ez iraganetik.<\/p>\n

“Sentipentsante”<\/strong> adjektiboa ekarri dit gogora: pentsatzen duzuna sentitu, eta sentitzen duzuna pentsatu.<\/strong>\u00a0Hitza Eduardo Galeanok zabaldu zuen, Orlando Fals Borda soziologoari hartuta. Bideo honetan bada azalpen polit bat: hemen<\/a><\/p>\n

ZAI<\/span><\/strong><\/p>\n

Poesiak hiru gai unibertsal jorratu ohi ditu: amodioa, heriotza eta denboraren iragana. Edo, Miguel Hernandezek zioen bezala, hiru zauri ditu gizakiak: hiltzearena, maitearena eta biziarena<\/strong>. Bizia horixe baita: denboraren iragana.<\/p>\n

Joan Baez – Tres heridas<\/a><\/em><\/p>\n

ZOI<\/b><\/span><\/p>\n

Gorroto ditut jende-ilarak. Erosketak egitera desorduetan joaten naiz; eguerdi partean, edo goizean goiz. Gorroto dut zain egon beharra<\/strong>. Lekuetara 5 minutu berandu iristeko ohitura hartu dut, zain egon beharrik ez izateko. Eta, halere, bizitzaren erdia zain ematen dugula diote “filosofoek”.<\/p>\n

Alemanez WARTEN<\/strong>\u00a0aditzak “itxarotea” esan nahi du, eta Grimm<\/em> hiztegiaren arabera hainbat esangura ditu: “inora begiratzea, zerbaiti kasu egitea, arreta egitea, zaintzea, inoren zerbitzuan egotea, gordetzea, pertseberatzea eta abar”.<\/p>\n

Idearik ez Grimm<\/em> hiztegia zer den, baina halaxe irakurri dut “Denbora Opari”<\/strong> <\/em>liburuan: Andrea K\u00f6hler – El tiempo regalado: Un ensayo sobre la espera.<\/em><\/p>\n

BELE<\/strong><\/span><\/p>\n

Bitoriano Gandiagak\u00a0Denbora Galdu Alde<\/strong> poema-liburua idatzi zuen 1985ean. Euskaraz kontziente samar irakurri nuen lehen poema-liburuetako bat izan zen, oker ez banago, eta gogoan dut oso zapore ona utzi zidala: \u00abDenbora galtzen ikasi behar dudala esan dit psikiatrak. Bego eta bedi. Zenbait ardura eta arazori hor konpon esaten ikasi behar dudala ere esan dit\u00bb.<\/em><\/p>\n

Rikardo Arregi<\/strong> idazlearen artikulu batek ekarri zidan gogora duela gutxi:\u00a0Rikardo Arregi – Denbora galdu<\/a><\/em><\/p>\n

ARMA<\/strong><\/span><\/p>\n

Jorge Riechmann irakaslearen poema bat, hala edo nola euskaratua:<\/p>\n

Bertso on batek
\nezin du gosea ase.
\nBertso on batek
\nez du lorategirik eraikiko.
\nBertso on batek
\nez du tirano arrotza ohilduko
\nBertso batek
\nkasurik onenean
\narnasa etengo dizu
\n(digestioa ez)
\neta haren erritmoak eta abiadurak
\nbeste abiadura posible baten erritmoa ekarriko<\/strong> dizu gogora.
\nBeste erritmo bat zure odolerako, eta beste erritmo bat planetetarako<\/p>\n

TIRO<\/strong><\/span><\/p>\n

Jorge Riechmann-ek kontatzen du kapitalismoa Europako Ekialdera iritsi zenean, shock<\/em> moduko zerbait sortu zela denboraren pertzepzio berriaren eraginez. Irakurtzea, musika entzutea, lagunekin egotea…ordura arte, denbora okupatzeko moduak ziren, eta denbora galtzea bihurtu ziren imajinario berrian. “Denbora galduaren oroimina”<\/strong> deitu zion horri.<\/p>\n

Jorge Riechmann – Tiempo para la vida. La crisis ecol\u00f3gica en su dimensi\u00f3n temporal (pdf)<\/a><\/p>\n

PUN<\/strong><\/span><\/p>\n

Eta zuek, oporretan, zertan galtzen duzue denbora?<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

BAGA Ez dakit zergatik, baina hauxe dut Benito Lertxundiren abestien artean gogokoenetako bat: Denborak aldatzen dira denborak aldatzen doaz denboragileak ari dira denbora berria prestatzen; eta zu, jadanik, hezituta zaude zure denboraren ariketarako gizalege berrien baitan sinismen lausoz. Benito Lertxundi … Jarraitu irakurtzen →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[164,165],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.garabide.eus\/blogak\/allartean\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1488"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.garabide.eus\/blogak\/allartean\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.garabide.eus\/blogak\/allartean\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.garabide.eus\/blogak\/allartean\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.garabide.eus\/blogak\/allartean\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1488"}],"version-history":[{"count":49,"href":"https:\/\/www.garabide.eus\/blogak\/allartean\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1488\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2699,"href":"https:\/\/www.garabide.eus\/blogak\/allartean\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1488\/revisions\/2699"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.garabide.eus\/blogak\/allartean\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1488"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.garabide.eus\/blogak\/allartean\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1488"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.garabide.eus\/blogak\/allartean\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1488"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}